સરકાર પાક વીમા યોજનાનો વ્યાપ વધારશે, પશુપાલન અને ભાડાપટ્ટે ખેડૂતોને પણ ફાયદો થશે!

સરકાર આગામી દિવસોમાં પ્રધાનમંત્રી ફસલ બીમા યોજના (PMFBY) પર મોટો નિર્ણય લઈ શકે છે. આવી રહેલા સમાચાર મુજબ, કેન્દ્ર સરકાર આ યોજનાનો વ્યાપ વધારવાની યોજના બનાવી રહી છે. એક અહેવાલ મુજબ, સરકાર આ પાક વીમાના દાયરામાં ભાડાની જમીન પર ખેતી કરતા ખેડૂતો, પશુપાલન સાથે સંકળાયેલા લોકો અને કિસાન ક્રેડિટ કાર્ડ (KCC) ધરાવતા લોકોને પણ સામેલ કરી શકે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે સરકારના આ નિર્ણયથી લાખો લોકોને ફાયદો થશે અને આ નિર્ણયથી વીમા હેઠળ આવરી લેવામાં આવતા ક્ષેત્રનો પણ વિસ્તાર થશે. 

૪૦ ટકા ખેડૂતો પાસે જમીન નથી  

ફાઇનાન્શિયલ એક્સપ્રેસ અખબારમાં કૃષિ અને ખેડૂત કલ્યાણ વિભાગના સચિવ દેવેશ ચતુર્વેદીને ટાંકીને કહેવામાં આવ્યું છે કે, 'આગામી સિઝનથી, અમે ખેડૂતોને વળતર ચૂકવવા માટે રાજ્ય સરકારો સાથે એસ્ક્રો એકાઉન્ટ ખોલીશું જેથી રાજ્યો સમયસર તેમનો હિસ્સો ચૂકવી શકે.' શુક્રવારે આયોજિત પ્રધાનમંત્રી પાક વીમા યોજનાના રાષ્ટ્રીય સમીક્ષા પરિષદની બાજુમાં તેમણે આ વાત કહી. વર્તમાન પરિસ્થિતિ મુજબ, દેશના ૧૪ કરોડ ખેડૂતોમાંથી ૪.૧ કરોડ ખેડૂતો પાક વીમા યોજના હેઠળ આવરી લેવામાં આવ્યા છે જ્યારે કુલ પાક વિસ્તારના ૪૦ ટકા વિસ્તારને આવરી લેવામાં આવ્યો છે. તે જ સમયે, લગભગ 40 ટકા ખેડૂતો એવા છે જેમની પાસે જમીન નથી અને તેઓ ભાડાપટ્ટે ખેતી કરે છે. 

પીએમ કિસાનની તર્જ પર વળતર!  

એવું કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે પીએમ-કિસાનની જેમ પાક વીમા હેઠળ વળતરની ચુકવણી માટે તારીખો નક્કી કરવાની યોજના છે. નોંધનીય છે કે પીએમ કિસાન હેઠળ, ખેડૂતોને દર વર્ષે ત્રણ સમાન હપ્તામાં 6000 રૂપિયા ટ્રાન્સફર કરવામાં આવે છે. ચતુર્વેદીના મતે, ઘણા રાજ્યો સમયસર ભંડોળ ફાળવતા ન હોવાથી ખેડૂતોને પાકના નુકસાન માટે વળતર ચૂકવવામાં વિલંબ થાય છે. સૂત્રોએ જણાવ્યું છે કે નવ વર્ષ પહેલાં આ યોજના શરૂ થઈ ત્યારથી, રાજ્યો લગભગ રૂ. 4,440 કરોડના દાવાઓના સમાધાનમાં ડિફોલ્ટ થયા છે.  

વીમાના પૈસા કેવી રીતે ચૂકવવામાં આવે છે? 

પ્રીમિયમ ચુકવણીના સંદર્ભમાં કેન્દ્ર, રાજ્યો અને ખેડૂતોનો હિસ્સો અનુક્રમે 40 ટકા, 48 ટકા અને 12 ટકા છે. દેવેશ ચતુર્વેદીએ આ યોજનામાં શેરખેડુતો અથવા ખેડૂતોને કેવી રીતે સમાવવામાં આવશે તેની માહિતી પણ આપી. તેમણે કહ્યું કે આવા ખેડૂતોનો સમાવેશ જમીન માલિકની સંમતિથી કરવામાં આવશે અને આ માટે ખેડૂતોના અનન્ય ડિજિટલ IDમાંથી ડેટાનો ઉપયોગ કરવા માટે ચર્ચા ચાલી રહી છે. તેનો હેતુ આવા ખેડૂતોના જોખમોને આવરી લેવાનો પણ છે. 

કયા રાજ્યો આ યોજનાનો ભાગ છે? 

રાજસ્થાન, મધ્યપ્રદેશ અને મહારાષ્ટ્રમાં રાષ્ટ્રીય સરેરાશ કરતા વધુ પાક વીમા હેઠળ આવરી લેવામાં આવેલ વિસ્તાર છે. જ્યારે ઉત્તર પ્રદેશ, ઓડિશા અને કર્ણાટક પાછળ છે. કૃષિ મંત્રાલય ખેડૂતોના ડિજિટલ ID નો ઉપયોગ કરીને આ યોજના હેઠળ પશુપાલન અને મત્સ્યઉદ્યોગ જેવી પ્રવૃત્તિઓમાં રોકાયેલા તમામ KCC ધારકોને આવરી લેવાનું લક્ષ્ય ધરાવે છે. હાલમાં 7.71 કરોડ કાર્યરત KCC ધારકો છે, જેમાં પશુપાલન પ્રવૃત્તિઓ માટે 44 લાખ કાર્ડ ધારકોનો સમાવેશ થાય છે. કૃષિ મંત્રાલય પાકના નુકસાનના દાવામાં ડાંગરનો સમાવેશ કરવા અંગે ચર્ચા કરી રહ્યું છે. 

જંગલી પ્રાણીઓના હુમલાના કિસ્સામાં પણ વીમો! 

ઉપરાંત, જંગલી પ્રાણીઓના હુમલાને કારણે થતા પાકના નુકસાનને કેવી રીતે આવરી શકાય તેની પદ્ધતિઓને અંતિમ સ્વરૂપ આપવા માટે એક સમિતિની રચના કરવામાં આવી છે. પાક વીમા યોજના વર્ષ 2016 માં શરૂ કરવામાં આવી હતી. ત્યારથી નાણાકીય વર્ષ 2024 સુધી, આ યોજના હેઠળ ખેડૂતોને વળતર તરીકે 1.78 લાખ કરોડ રૂપિયાથી વધુની ચુકવણી કરવામાં આવી છે. આ આંકડો આ યોજના હેઠળ તેમના દ્વારા ચૂકવવામાં આવેલા કુલ રૂ. ૩૫,૪૬૬ કરોડના પ્રીમિયમ કરતાં પાંચ ગણો વધારે છે. વીમા કવરનો મોટાભાગનો નાણાકીય બોજ રાજ્ય અને કેન્દ્ર સરકારો દ્વારા ઉઠાવવામાં આવે છે.

યોજનામાંથી 6 રાજ્યો બહાર 

છ રાજ્યોએ આ યોજનામાંથી બહાર નીકળવાનો વિકલ્પ પસંદ કર્યો હતો, જેમાં ગુજરાત, બિહાર, પશ્ચિમ બંગાળ, આંધ્રપ્રદેશ, તેલંગાણા અને ઝારખંડનો સમાવેશ થાય છે. જ્યારે પંજાબ, જેણે અગાઉ સુરક્ષિત સિંચાઈ અને ઓછા વળતર સ્તરનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો અને યોજનામાં જોડાવાનો ઇનકાર કર્યો હતો, બાદમાં બાગાયતી પાકો માટે તેને મંજૂરી આપી. જોકે, આંધ્રપ્રદેશ, તેલંગાણા અને ઝારખંડ ફરીથી તેમાં જોડાયા છે. દિલ્હી સરકારે પણ પાક વીમા યોજનામાં જોડાવા માટે સંમતિ આપી છે. 

યોજનાનો હેતુ શું છે? 

પાક વીમા યોજનાનો ઉદ્દેશ્ય પાકની વાવણી પહેલાથી લણણી પછી સુધી વ્યાપક જોખમ કવરેજ પૂરું પાડવાનો છે. ખેડૂતો રવિ પાક માટે વીમા રકમના માત્ર 1.5 ટકા અને ખરીફ પાક માટે 2 ટકાનું નિશ્ચિત પ્રીમિયમ ચૂકવે છે. જ્યારે રોકડિયા પાક માટે તે ૫ ટકા છે. બાકીનું પ્રીમિયમ કેન્દ્ર અને રાજ્યો વચ્ચે સમાન રીતે વહેંચવામાં આવે છે. જોકે, ઉત્તર-પૂર્વ રાજ્યોમાં આવું નથી. આ રાજ્યોમાં પ્રીમિયમ કેન્દ્ર અને રાજ્યો વચ્ચે 9:1 ના ગુણોત્તરમાં વહેંચવામાં આવે છે. 

૧૦૦ થી વધુ પાકનો વીમો 

૧૦૦ થી વધુ પાક માટે પાક વીમો છે, જે પૂર, ભૂસ્ખલન, ચક્રવાત, કરા, દુષ્કાળ અને લણણી પછીના નુકસાન જેવી ઘટનાઓને આવરી લે છે. હાલમાં, જાહેર અને ખાનગી ક્ષેત્રોમાં 20 લિસ્ટેડ વીમા કંપનીઓમાંથી, ચૌદ આ યોજનાનો અમલ કરી રહી છે. નાણાકીય વર્ષ 2025 માટેના સુધારેલા અંદાજ મુજબ, કેન્દ્રએ પાક વીમા યોજના હેઠળ 15,864 કરોડ રૂપિયા ખર્ચ કર્યા છે.