ડેરી મિલ્ક: ભારતે દૂધ ઉત્પાદનમાં પોતાનો જ રેકોર્ડ તોડ્યો, વિશ્વમાં નંબર વન રેન્કિંગ અકબંધ, વાંચો વિગતે

દૂધ ઉત્પાદનના મામલે ભારતે ફરી એકવાર પોતાનો જ રેકોર્ડ તોડ્યો છે. આ રેકોર્ડ સાથે ભારતનું નંબર વન વર્લ્ડ રેન્કિંગ પણ અકબંધ છે. દૂધનું ઉત્પાદન હવે 24 કરોડ ટનની નજીક પહોંચી ગયું છે. એકલા દેશના પાંચ રાજ્યોમાં કુલ 54 ટકા દૂધનું ઉત્પાદન થાય છે. આમાં યુપી પ્રથમ નંબરે છે. સારી વાત એ છે કે બકરીના દૂધનું ઉત્પાદન પણ વધી રહ્યું છે. આ સમાચાર એવા સમયે આવ્યા છે જ્યારે કેન્દ્ર સરકાર પણ બકરી પાલનને પ્રોત્સાહન આપી રહી છે.  

જો કે, એક મુશ્કેલીની વાત એ છે કે ગયા વર્ષની સરખામણીમાં આ વર્ષે દૂધની વાર્ષિક વૃદ્ધિમાં થોડો ઘટાડો થયો છે. પશુ નિષ્ણાતોના મતે દેશમાં ત્રણ કરોડ દૂધાળા પશુઓ છે. તેમાંથી માત્ર 100 મિલિયન પ્રાણીઓ જ દૂધ આપે છે. પશુદીઠ દૂધ ઉત્પાદન પણ ઓછું છે. તેને વધારવા માટે સરકાર ડેરી વૈજ્ઞાનિકો સાથે મળીને ઘણી યોજનાઓ પર કામ કરી રહી છે. 

આ 5 રાજ્યો સૌથી વધુ દૂધનું ઉત્પાદન કરે છે 

કેન્દ્રીય મત્સ્યોદ્યોગ, પશુપાલન અને ડેરી મંત્રાલયે એક રિપોર્ટ જાહેર કર્યો છે. વાર્ષિક ધોરણે બહાર પાડવામાં આવતા અહેવાલ મુજબ, વર્ષ 2023-24માં દેશના કુલ દૂધ ઉત્પાદનના 54 ટકા ઉત્પાદન દેશના પાંચ રાજ્યોમાં થયું છે. આમાં યુપી નંબર વન પર છે. યુપીમાં 16.21 ટકા ઉત્પાદન થયું છે. આ પછી રાજસ્થાન બીજા સ્થાને છે. જ્યાં 14.51 ટકા ઉત્પાદન થયું છે. ત્રીજા નંબર પર મધ્યપ્રદેશ છે. અહીં 8.91 ટકા દૂધનું ઉત્પાદન થયું છે. જ્યારે ગુજરાતે 7.65 ટકા દૂધનું ઉત્પાદન કર્યું છે અને પાંચમા ક્રમે આવેલા મહારાષ્ટ્રે 6.71 ટકા દૂધનું ઉત્પાદન કર્યું છે. જ્યારે વર્ષ 2022-23માં પાંચ રાજ્યોમાં 53.08 ટકા દૂધનું ઉત્પાદન થયું હતું. 

બકરીના દૂધમાં 21 લાખ ટનનો વધારો થયો છે

જે બકરીને ગરીબ માણસની ગાય કહેવામાં આવતી હતી. બકરીઓ પાળતા લોકોને નીચું જોવામાં આવતા હતા, જ્યારે બકરીઓ હવે દિવસે બમણી અને રાતે ચાર ગણી પ્રગતિ કરી રહી છે. માંસની સાથે હવે દૂધ માટે બકરા અને બકરાનું પણ મહત્વ વધી ગયું છે. બકરીઓ માત્ર માંસ માટે જ નહીં પરંતુ દૂધ માટે પણ પાળવામાં આવે છે. નેશનલ લાઈવ સ્ટોક મિશન હેઠળ લોન લઈને બકરી ઉછેર માટે મોટા ફાર્મ ખોલવામાં આવી રહ્યા છે. વર્ષ 2022-23માં કુલ દૂધ ઉત્પાદનમાં બકરીના દૂધનો હિસ્સો 3.30 ટકા હતો. જ્યારે વર્ષ 2023-24માં આ હિસ્સો વધીને 3.36 ટકા થયો છે. છેલ્લા પાંચ વર્ષના દૂધ ઉત્પાદન પર નજર કરીએ તો ગ્રાફ ઊંચો જતો જોવા મળે છે. વર્ષ 2019-20માં 3.63 કરોડ ટન દૂધનું ઉત્પાદન થયું હતું. જ્યારે 2020-21માં 3.63 કરોડ ટન, 2021-22માં 3.96, 2022-23માં 4.19 અને 2023-24માં 4.40 કરોડ ટન દૂધનું ઉત્પાદન થયું છે. 

અહીં વ્યક્તિ દીઠ એક લિટરથી વધુ દૂધ ઉપલબ્ધ છે. 

દેશમાં ત્રણ રાજ્યો એવા છે જ્યાં માથાદીઠ દૂધનો હિસ્સો એક લિટરથી વધુ છે. આમાં પંજાબ 1245 ગ્રામ સાથે પ્રથમ સ્થાને, રાજસ્થાન 1171 ગ્રામ સાથે બીજા સ્થાને અને હરિયાણા 1105 ગ્રામ સાથે ત્રીજા સ્થાને છે. જો રાષ્ટ્રીય સ્તરે માથાદીઠ દૂધની વાત કરીએ તો આ આંકડો 471 ગ્રામ છે. 

વર્ષ 2017-18માં 17.63 કરોડ ટન દૂધનું ઉત્પાદન થયું હતું. જ્યારે 2018-19માં 18.77 કરોડ ટન, 2019-20માં 19.84, 2020-21માં 20.99, 2021-22માં 22.20, 2022-23માં 23.05 અને 23.9220 કરોડ ટન દૂધનું ઉત્પાદન થયું હતું.