નેશનલ મિલ્ક ડે: દેશમાં દુધાળા પશુઓ વધુ અને દૂધનું ઓછું ઉત્પાદન, જાણો શું છે કારણ

દેશમાં દૂધાળા પશુઓની અછત નથી. આમ છતાં પશુઓની સંખ્યાની સરખામણીમાં દેશ દૂધ ઉત્પાદનમાં ઘણો પાછળ છે. જ્યારે ઘણા એવા દેશો છે જ્યાં પ્રાણીઓની સંખ્યા ઓછી છે અને દૂધનું ઉત્પાદન વધુ છે. પરંતુ જ્યારે કુલ દૂધ ઉત્પાદનની વાત આવે છે, તો ભારત વિશ્વમાં પ્રથમ ક્રમે છે. હવે તમે કહેશો કે શું થયું? આ સમાચારમાં અમે તમને જણાવવા જઈ રહ્યા છીએ કે કેવી રીતે દૂધ ઉત્પાદનમાં નંબર વન હોવા છતાં પણ દેશના ડેરી નિષ્ણાતો પશુઓની સરખામણીમાં દૂધ ઉત્પાદન વધારવાનો પ્રયાસ કરે છે. પશુદીઠ દૂધ ઉત્પાદન કેવી રીતે વધારવું તે અંગે તેમનું સંશોધન હંમેશા ચાલુ રહે છે. 

જો કે, નિષ્ણાતો કહે છે કે તેની પાછળ ઘણા મોટા કારણો છે, પરંતુ સૌથી મોટું કારણ પ્રાણીઓનો ખોરાક છે. દુધાળા પશુને જરૂરી તમામ લીલો અને સૂકો ચારો અને ખનીજ મળી શકતું નથી. દિનપ્રતિદિન ઘાસચારો મોંઘો થતાં આ વ્યવસ્થા કથળી રહી હોવાનું પશુ ખેડૂતોનું કહેવું છે. જો પશુઓને સારો ચારો ન મળતો હોય તો તેના કારણે દૂધનું ઉત્પાદન ઘટી રહ્યું છે. 

30 કરોડ દુધાળા પશુઓ અને 10 કરોડ દૂધ આપતા પશુઓ 

મહારાષ્ટ્રના ડેરી ન્યુટ્રિશન નિષ્ણાત ડૉ. દિનેશ ભોસલે કહે છે કે વર્ષ 2023માં આપણા દેશમાં 23 કરોડ ટન દૂધનું ઉત્પાદન થયું છે. તેમાંથી 55 ટકા હિસ્સો ભેંસનો અને 45 ટકા ગાયનો છે. આ બધામાં બકરીનો હિસ્સો ત્રણ ટકા છે. આપણા દેશમાં 30 કરોડ પશુઓ છે, પરંતુ તેમાંથી માત્ર 10 કરોડ પશુઓ જ દૂધ આપે છે. આનું કારણ એ છે કે અમારું સંપૂર્ણ ધ્યાન દૂધ ઉત્પાદન વધારવા પર છે, પરંતુ અમે પ્રાણીઓના પોષણ પર ધ્યાન આપતા નથી. જ્યારે સામાન્ય રીતે ગાય અને ભેંસને ઓછામાં ઓછો 10 કિલો લીલો ચારો અને પાંચ કિલો સૂકો ચારો આપવો જોઈએ. એટલું જ નહીં, જો તમારી ગાય કે ભેંસ 10 કિલો દૂધ આપે છે તો તેને ઓછામાં ઓછું પાંચ કિલો મિનરલ મિક્ષર પણ ખવડાવવું જોઈએ. 

તેથી જ ગાય-ભેંસનું દૂધ વધી રહ્યું નથી 

ભારતીય ડેરી એસોસિએશનના પ્રમુખ અને અમૂલના ભૂતપૂર્વ એમડી આરએસ સોઢી કહે છે કે આપણા દેશમાં ઘણા લોકો ત્રણ-ચાર ગાય અને ભેંસ પાળે છે. આવી સ્થિતિમાં, તેમની દૂધની કમાણીનો મોટો હિસ્સો ઘાસચારો અને ખનિજોની ખરીદીમાં ખર્ચવામાં આવે છે. મકાઈ અને સોયાબીનના વધતા ભાવ કોઈનાથી છુપાયેલા નથી. જો આને ખાવા માટે આપવામાં ન આવે, તો પ્રાણી માત્ર વધુ દૂધ નહીં આપે પરંતુ સારી ફેટ પણ નહીં આપે. મતલબ કે દૂધ ગુણવત્તાવાળું નહીં હોય. આ જ કારણ છે કે પશુપાલકો ખનિજોની ઉણપને પહોંચી વળવા ઋતુ પ્રમાણે પ્રાણીઓને લીલા ચારા પર વધુ રાખે છે. જ્યારે પોષણ નિષ્ણાતોના મતે આ પદ્ધતિ ખોટી હોવાથી વધુ અને સારા દૂધ માટે લીલો અને સૂકો ચારો સહિતના ખનિજોનું પ્રમાણ પશુએ આપેલા દૂધ પ્રમાણે નક્કી કરવું જોઈએ. અને દૂધની કિંમતમાં પણ દૂધનું ઉત્પાદન વધારીને જ ઘટાડી શકાય છે.