દેશના રાજકારણને હચમચાવનારા ચાર દાયકા જૂના ‘બોફોર્સ કૌભાંડ’ પર આખરે કાયમી પૂર્ણવિરામ

ભારતીય રાજકારણ અને રક્ષણ ક્ષેત્રના ઈતિહાસમાં સૌથી વધુ ચર્ચાયેલા અને અવારનવાર લોકસભાની ચૂંટણીઓના પત્તા પલટાવનારા ૪૦ વર્ષ જૂના વિવાદિત ‘બોફોર્સ કૌભાંડ’ (Bofors Scam) કેસનો આ સપ્તાહે કાયમી અને સત્તાવાર અંત આવી ગયો છે. દેશની સર્વોચ્ચ અદાલત (Supreme Court) દ્વારા આ કેસ સાથે જોડાયેલી છેલ્લી બચેલી કાનૂની અરજીને પણ આ અઠવાડિયે સદંતર ફગાવી દેવામાં આવી છે. આ ઐતિહાસિક ચુકાદા સાથે જ છેલ્લા ચાર દાયકાથી ચાલી આવતી કાનૂની અને રાજકીય ખેંચતાણ પર હંમેશા માટે પડદો પડી ગયો છે.

*📌 સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદાના મુખ્ય મુદ્દાઓ અને અદાલતનું વલણ*
છેલ્લી અરજીનો નિકાલ: દિલ્હી હાઈકોર્ટના વર્ષો જૂના ચુકાદાને પડકારતી છેલ્લી કાનૂની અરજી સર્વોચ્ચ અદાલત સમક્ષ પેન્ડિંગ હતી, જેને ચીફ જસ્ટિસની બેંચ દ્વારા કાયદાકીય રીતે ટકવા પાત્ર ન હોવાનું કહીને ફગાવી દેવાઈ છે.

અતિશય વિલંબ પર નારાજગી: અદાલતે આ કેસની સુનાવણી દરમિયાન નોંધ્યું હતું કે ચાર દાયકા જેટલો લાંબો સમય વીતી ગયો હોવા છતાં કાનૂની ગૂંચવણો ચાલુ રાખવી તે ન્યાય પ્રક્રિયાનો દુરુપયોગ છે.

નવા પુરાવાઓનો અભાવ: તપાસ એજન્સીઓ કે અરજીકર્તાઓ તરફથી એવા કોઈ સક્ષમ કે નવા ટેકનિકલ પુરાવા રજૂ કરવામાં આવ્યા નથી જેના આધારે આ કેસને ફરી જીવંત કરી શકાય, પરિણામે કાનૂની લડાઈનો કાયમી અંત આવ્યો છે.

*શું હતું આખું ‘બોફોર્સ કૌભાંડ’? (ઐતિહાસિક પૃષ્ઠભૂમિ)*

૧૯૮૦ના દાયકામાં બનેલી આ ઘટનાએ ભારતના સંરક્ષણ સોદાઓની પારદર્શિતા સામે પ્રથમ વખત આંગળી ચીંધી હતી:

રૂપિયા ૧,૪૩૭ કરોડનો સોદો: વર્ષ ૧૯૮૬માં તત્કાલીન રાજીવ ગાંધી સરકારના સમયમાં સ્વીડનની એબી બોફોર્સ કંપની પાસેથી ભારતીય સેના માટે ૪૧૦ નંગ ૧૫૫ એમએમની હોવિત્ઝર તોપો (Howitzer Guns) ખરીદવાનો મોટો સોદો થયો હતો.

₹૬૪ કરોડની લાંચના આક્ષેપો: ૧૯૮૭માં સ્વીડિશ રેડિયોએ એક સનસનાટીભર્યો ખુલાસો કર્યો કે આ સોદો મેળવવા માટે ભારતના ટોચના રાજકારણીઓ અને સંરક્ષણ વિભાગના અધિકારીઓને કથિત રીતે ૬૪ કરોડ રૂપિયાની લાંચ (કમિશન) આપવામાં આવી હતી.

કારગીલ યુદ્ધમાં તોપોની ભૂમિકા: એકતરફ જ્યાં આ મુદ્દે રાજકીય કૌભાંડ ગાજ્યું, બીજી તરફ ૧૯૯૯ના કાર્ગિલ યુદ્ધમાં આ જ બોફોર્સ તોપોએ પાકિસ્તાની સેનાના બંકરો તોડવામાં સૌથી મોટી અને નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવીને પોતાની ગુણવત્તા સાબિત કરી હતી.

*દેશના રાજકારણ પર આ કેસની શું અસરો પડી હતી?*

૧.બોફોર્સ માત્ર એક કાનૂની કેસ ન હતો, પરંતુ તેણે દેશની સત્તાના સમીકરણો બદલી નાખ્યા હતા:૧. ૧૯૮૯માં કોંગ્રેસ સરકારનું પતન: આ કૌભાંડના આક્ષેપોના કારણે તત્કાલીન વડાપ્રધાન રાજીવ ગાંધીની મજબૂત સરકાર ૧૯૮૯ની લોકસભા ચૂંટણી હારી ગઈ હતી અને વી. પી. સિંહના નેતૃત્વમાં નવી સરકાર બની હતી.

૨. નવા સંરક્ષણ સોદાઓ પર બ્રેક: બોફોર્સના વિવાદ બાદ દેશમાં એટલો મોટો રાજકીય ડર પેસી ગયો હતો કે આગામી લગભગ બે દાયકા સુધી સેના માટે કોઈ પણ નવી આધુનિક તોપો ખરીદવાની હિંમત કોઈ સરકાર કરી શકી નહોતી.

૩. ક્લીન ચિટની લાંબી પ્રક્રિયા: લાંબી તપાસ બાદ અગાઉ અદાલતો દ્વારા હિન્દુજા બ્રધર્સ અને અન્ય મુખ્ય આરોપીઓને પુરાવાના અભાવે મુક્ત કરાયા હતા અને હવે સુપ્રીમ કોર્ટના આ આખરી નિર્ણયથી આ વિવાદ પર કાનૂની મહોર મારીને કાયમ માટે પૂર્ણવિરામ મૂકી દેવાયું છે.